Με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των βουλευτικών εκλογών, η νέα Βουλή αναλαμβάνει καθήκοντα ενώ η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές αποτυχίες για την προστασία της φύσης. Από τον Ακάμα και το Ακρωτήρι μέχρι την παράνομη παγίδευση πουλιών και τις ανοιχτές διαδικασίες παράβασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι ξεκάθαρο ότι η προστασία της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα πολιτική προτεραιότητα.

Η νέα Βουλή οφείλει να ασκήσει ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο, να απαιτήσει διαφάνεια και λογοδοσία στις περιβαλλοντικές αποφάσεις, να διασφαλίσει επαρκείς πόρους για την ορθολογική διαχείριση προστατευόμενων περιοχών, να πιέσει για καλύτερη εφαρμογή και συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία και να αποτρέψει περαιτέρω αποδυνάμωση της.

Χερσόνησος Ακάμα

Ο Ακάμας παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτυχίας εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στην Κύπρο. Σχεδόν δυόμισι χρόνια μετά την έναρξη έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα, η περιοχή παραμένει σε κατάσταση «ανοιχτού εργοταξίου», όπου παραβιάσεις εντοπίζονται αλλά δεν έχουν συνέπειες και κρατικές δεσμεύσεις παραμένουν ανεκπλήρωτες, προκαλώντας σοβαρές πιέσεις σε προστατευόμενα είδη και οικοτόπους μιας περιοχής Natura 2000 υψηλής οικολογικής αξίας. Οι συνεχιζόμενες καθυστερήσεις στην εφαρμογή μέτρων προστασίας και διαχείρισης, η έλλειψη διαφάνειας και η απουσία ουσιαστικής αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς υπονομεύουν την αξιοπιστία του ίδιου του κράτους ως προς την εφαρμογή και συμμόρφωση της ίδιας της περιβαλλοντικής νομοθεσίας που έχει θεσπίσει. 

Η νέα Βουλή πρέπει να απαιτήσει πλήρη συμμόρφωση με τους νομικά δεσμευτικούς περιβαλλοντικόύς όρους του ΕΔΠ Ακάμα και λογοδοσία για τις παραβιάσεις που έχουν ήδη καταγραφεί.

Χερσόνησος Ακρωτηρίου

Το σύμπλεγμα υγροτόπων της Χερσονήσου Ακρωτηρίου αποτελεί περιοχή διεθνούς σημασίας για μεταναστευτικά πουλιά και έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Ανατολικής Μεσογείου. Το BirdLife Cyprus έχει καταγράψει σοβαρά περιστατικά υποβάθμισης της Αλυκής Ακρωτηρίου, με ενδείξεις ρύπανσης, ανεξέλεγκτες εισροές νερού και ενδείξεις σοβαρής διατάραξης του φυσικού υδρολογικού καθεστώτος των υγροτόπων. Οι πιέσεις από αναπτύξεις και έργα στην ευρύτερη περιοχή αυξάνουν περαιτέρω τον κίνδυνο υποβάθμισης ενός εξαιρετικά ευαίσθητου οικοσυστήματος.

Η νέα Βουλή πρέπει να απαιτήσει άμεση διερεύνηση των περιστατικών, αποκατάσταση του φυσικού υδρολογικού καθεστώτος του υγρότοπου και αποτελεσματική προστασία της περιοχής από περαιτέρω περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Παράνομη παγίδευση πουλιών

Σύμφωνα με το πρόγραμμα συστηματικής παρακολούθησης του BirdLife Cyprus, περίπου 726.000 πουλιά παγιδεύτηκαν και σκοτώθηκαν παράνομα το φθινόπωρο του 2025. Παρά τις κατά καιρούς επιχειρήσεις επιβολής της νομοθεσίας, οργανωμένα δίκτυα παγίδευσης συνεχίζουν να δρουν ανεμπόδιστα. Τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα ότι όπου εφαρμόζεται στοχευμένη και συστηματική επιβολή της νομοθεσίας με μηδενική ανοχή, τα επίπεδα παγίδευσης μειώνονται σημαντικά, αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης και εφαρμογής του νόμου. 

Η νέα Βουλή πρέπει να στηρίξει την αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένης της επαναφοράς αποτρεπτικών προστίμων για ξόβεργα και για τον παράνομο πυροβολισμό αποδημητικών πουλιών, την ενίσχυση των ελέγχων και την πάταξη των οργανωμένων δικτύων παράνομης παγίδευσης.

Τρεις σοβαρές ευρωπαϊκές υποθέσεις για παραβίαση της νομοθεσίας για τη φύση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη παραπέμψει την Κύπρο στο Δικαστήριο της ΕΕ για αποτυχία λήψης αναγκαίων μέτρων διατήρησης και προστασίας για τις περιοχές Natura 2000. Σύμφωνα με την ΕΕ, δεν έχουν θεσπιστεί επαρκή μέτρα διατήρησης για 28 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, ενώ οι στόχοι διατήρησης για αρκετές περιοχές παραμένουν ανεπαρκείς.

Παράλληλα, η Κύπρος αντιμετωπίζει διαδικασία παράβασης για ανεπαρκή καθορισμό περιοχών του δικτύου Natura 2000, καθώς σημαντικοί οικότοποι και είδη παραμένουν χωρίς επαρκή προστασία.

Τρίτη ανοιχτή υπόθεση αφορά τη συστημική κακή εφαρμογή του Άρθρου 6(3) της Οδηγίας των Οικοτόπων. Η ΕΕ έχει διαπιστώσει «συστηματική και επίμονη πρακτική» αδειοδότησης έργων πλησίον ή/και εντός περιοχών Natura 2000 χωρίς την απαιτούμενη και νενομισμένη διαδικασία που απαιτείται από τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες. Η υπόθεση Πεντακώμου και το κτίσιμο ενός λιμανιού για εξυπηρέτηση του τομέα της ιχθυοκαλλιέργειας σε περιοχή που χρησιμοποιεί η Μεσογειακή Φώκια αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αδειοδότησης έργου χωρίς την απαιτούμενη επαρκή περιβαλλοντική αξιολόγηση, παρά τις δυνητικές επιπτώσεις σε προτεινόμενη προστατευόμενη περιοχή και σε είδη και οικότοπους της περιοχής.

Οι τρεις αυτές υποθέσεις καταδεικνύουν ότι τα προβλήματα δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, αλλά συστημικές αδυναμίες στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και της προστασίας και διαχείρισης της φύσης, και ειδικά των περιοχών Natura 2000.

Προτεραιότητες για τη νέα Βουλή

Απέναντι στις πιο πάνω προκλήσεις και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, το BirdLife Cyprus ζητά από τη νέα Βουλή να:

• διασφαλίσει την πλήρη συμμόρφωση της Κύπρου με τις υποχρεώσεις της για τις περιοχές Natura 2000 
• ενισχύσει τη διαφάνεια, τον έλεγχο και τη λογοδοσία στις περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις έργων
• διασφαλίσει πλήρη εφαρμογή των νομικά δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων του ΕΔΠ Ακάμα και λογοδοσία για παραβιάσεις που έχουν ήδη καταγραφεί
• αποτρέψει περαιτέρω αποδυνάμωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας
• στηρίξει ουσιαστικά την καταπολέμηση της παράνομης παγίδευσης και την αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας

Η νέα Βουλή θα κριθεί και από το κατά πόσο θα προστατεύσει τη φυσική κληρονομιά της Κύπρου και θα διασφαλίσει ότι οι περιβαλλοντικοί νόμοι εφαρμόζονται στην πράξη και όχι μόνο στα χαρτιά.