Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις BirdLife Cyprus, Terra Cypria και ΟΠΟΚ εκφράζουν την έντονη δυσαρέσκεια και διαφωνία τους για τον τρόπο με τον οποίο το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος διαχειρίζεται το ζήτημα του Ακάμα, μετά και την πρόσφατη συνάντηση με τον Γενικό Διευθυντή Περιβάλλοντος του Υπουργείου.

Η εν λόγω συνάντηση δεν συνιστούσε ουσιαστική διαβούλευση. Οι οργανώσεις ενημερώθηκαν για ήδη διαμορφωμένες κατευθύνσεις, χωρίς να δοθεί χώρος για τεκμηριωμένη συζήτηση ή ουσιαστική αξιολόγηση των θέσεων που έχουν επανειλημμένα καταθέσει, περιλαμβανομένων και γραπτών τοποθετήσεων. Η πρακτική αυτή αποδυναμώνει τη συμμετοχική διαδικασία και ενισχύει την εντύπωση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς την απαιτούμενη διαφάνεια.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια διαχρονική, συστηματική πρακτική όπου παραβιάσεις νομικά δεσμευτικών όρων εντοπίζονται αλλά δεν επιφέρουν συνέπειες, αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς να εφαρμόζονται πλήρως και δεσμεύσεις του κράτους παραμένουν στα χαρτιά.

Ο σχεδιασμός για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης Εθνικού Δασικού Πάρκου (ΕΔΠ) Ακάμα υλοποιείται σε φάσεις. Τα έργα της Φάσης Α ξεκίνησαν Δεκέμβριο 2022 και περιλάμβαναν τη βελτίωση τριών κύριων δρόμων, κατά την οποία διαπιστώθηκαν παραβάσεις νομικά δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων. Οι παραβάσεις αυτές αναγνωρίστηκαν από όλες τις αρμόδιες αρχές εκτός του Τμήματος Δασών και οδήγησαν σε συμπληρωματικές Εκθέσεις Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης και αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου μερικούς μήνες μετά, με στόχο την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς που έγινε και την αποφυγή των ίδιων λαθών στις μελλοντικές φάσεις. Οι Φάσεις Β και Γ αφορούν τη συνέχιση και ολοκλήρωση του έργου με περαιτέρω βελτίωση δρόμων και τη δημιουργία κόμβων υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών για την ολοκλήρωση του σχεδιασμού και της λειτουργίας του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης ΕΔΠ Ακάμα.

Παρά την αναγνώριση των παραβάσεων στη Φάση Α, εδώ και δύο χρόνια τα προβλήματα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεπίλυτα, περιλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων, διαπλατύνσεις δρόμων και υδραυλικά έργα που πραγματοποιήθηκαν κατά παράβαση των περιβαλλοντικών όρων που είχαν τεθεί, καθώς και παρεμβάσεις σε ευαίσθητους οικοτόπους, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι οικολογικές ανάγκες των προστατευόμενων ειδών της περιοχής. Η συνολική εικόνα που καταγράφεται είναι αυτή μιας παρατεταμένης στασιμότητας, χωρίς πλάνο για ουσιαστική αποκατάσταση, χωρίς ολοκληρωμένη συμμόρφωση και χωρίς να έχουν αποδοθεί ευθύνες και προκύψουν συνέπειες για τις διαπιστωμένες παραβάσεις. Παράλληλα, οι Φάσεις Β και Γ παραμένουν σε καθυστέρηση, ενώ προωθείται περιορισμένη επαναξιολόγηση των κατασκευαστικών σχεδίων, αντί της ολοκληρωμένης επαναξιολόγησης και επανασχεδιασμού που προβλέπεται και σε αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου (20/12/2023 και 19/3/2024) με βασικό στόχο να μειωθεί όσο δυνατό περισσότερο το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα και έντονο προβληματισμό ως προς το κατά πόσο έχουν ληφθεί ουσιωδώς υπόψη τα προβλήματα που ήδη καταγράφηκαν και αναγνωρίστηκαν, με αποτέλεσμα ο Ακάμας να εξακολουθεί, στην πράξη, να αποτελεί ένα ανοικτό εργοτάξιο.

Εξίσου ανησυχητικό παραμένει και το γεγονός ότι βασικές προϋποθέσεις για τη λειτουργία του ΕΔΠ Ακάμα εξακολουθούν να μην έχουν υλοποιηθεί. Παράνομοι δρόμοι και προσβάσεις δεν έχουν κλείσει, τα παράνομα υποστατικά συνεχίζουν να λειτουργούν ενώ εμφανίζονται καινούργια, δεν έχουν θεσπιστεί και εφαρμοστεί ολοκληρωμένοι κανόνες λειτουργίας του ΕΔΠ και τα αναγκαία διατάγματα προστασίας και διαχείρισης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 εξακολουθούν να εκκρεμούν. Η απουσία αυτών των βασικών εργαλείων καταδεικνύει την έλλειψη ολοκληρωμένης προστασίας και διαχείρισης της περιοχής και υπονομεύει τη συνοχή του αρχικού σχεδιασμού.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας διαδικασίας με περιορισμένη διαβούλευση, ελλιπή τεκμηρίωση και απουσία διαφάνειας και λογοδοσίας ως προς τις αποφάσεις και την πορεία υλοποίησης του Σχεδίου.

Ως BirdLife Cyprus, Terra Cypria και ΟΠΟΚ, καλούμε το Υπουργείο να επανεξετάσει την προσέγγισή του, διασφαλίζοντας την πλήρη συμμόρφωση με τους νομικά δεσμευτικούς όρους και την αποκατάσταση των παραβάσεων της Φάσης Α, την πλήρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη επαναξιολόγηση των επόμενων φάσεων μέσω της εκπόνησης Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης και Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον, καθώς και διαδικασίες διαβούλευσης που ανταποκρίνονται στις αρχές της διαφάνειας και της συμμετοχής από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

Η μέχρι σήμερα διαχείριση του ζητήματος εγείρει σοβαρά ζητήματα θεσμικής λογοδοσίας. Η έλλειψη διαφάνειας σε σχέση με μία πειθαρχική και τρεις διοικητικές έρευνες που διενεργήθηκαν για τις παραβιάσεις, σε συνδυασμό με την περιορισμένη διαβούλευση και τη μη εφαρμογή των αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί, δεν συνάδουν με τις υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας ως προς τη διατήρηση των περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Η προστασία του Ακάμα δεν είναι προς διαπραγμάτευση. Απαιτεί συντονισμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ολοκληρωμένη διαχείριση, με σεβασμό στις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις της χώρας, και η λογοδοσία, για τα λάθη που έχουν γίνει, είναι εκ των ων ουκ άνευ για τη διασφάλιση της μη επανάληψης αυτών.