Ενόψει της συνεδρίασης της Επιτροπής REACH στις 29 Απριλίου, τα Κράτη Μέλη καλούνται να λάβουν μια κρίσιμη απόφαση για τον περιορισμό της χρήσης μολύβδου σε κυνηγετικά όπλα και βαρίδια ψαρέματος, μια απόφαση με άμεσες επιπτώσεις και οφέλη για την ανθρώπινη υγεία και τη βιοποικιλότητα.

Η πρόταση εντάσσεται στο πλαίσιο του κανονισμού REACH, μέσω του οποίου η ΕΕ ρυθμίζει επικίνδυνες χημικές ουσίες, βασιζόμενη στην επιστημονική αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών (ECHA). Η αρχική εισήγηση του ECHA ήταν σαφής: απαιτείται ένας ολοκληρωμένος περιορισμός του μολύβδου σε όλα τα πυρομαχικά που χρησιμοποιούνται για κυνηγετική δραστηριότητα και σκοποβολή και στα βαρίδια ψαρέματος, λόγω των σοβαρών και τεκμηριωμένων επιπτώσεών του.

Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις προκαλούν έντονη ανησυχία. Η αναθεωρημένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποδυναμώνει σημαντικά το μέτρο, εξαιρώντας τις μολύβδινες σφαίρες από την πρόταση. Παράλληλα, ορισμένα κράτη μέλη συνεχίζουν να πιέζουν για περαιτέρω καθυστερήσεις ή και αναβολή της απόφασης, επικαλούμενα οικονομικές επιπτώσεις για τη βιομηχανία παραγωγής πυρομαχικών. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο παράτασης των μεταβατικών περιόδων, γεγονός που θα καθυστερήσει ακόμη περισσότερο την εφαρμογή ουσιαστικών μέτρων για την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος.

Οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με την επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά και με τη σαφή δημόσια βούληση. Περισσότεροι από 60.000 πολίτες σε όλη την Ευρώπη υπέγραψαν την εκστρατεία #BanLeadNow, ζητώντας άμεση απαγόρευση του μολύβδου, ενώ πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι επτά στους δέκα Ευρωπαίους στηρίζουν τέτοια μέτρα.

Ο μόλυβδος είναι ένα ιδιαίτερα τοξικό μέταλλο, χωρίς ασφαλές επίπεδο έκθεσης. Η χρήση του, ιδιαίτερα στην κυνηγετική δραστηριότητα, οδηγεί στη διασπορά χιλιάδων τόνων στο περιβάλλον κάθε χρόνο, με σοβαρές συνέπειες. Θραύσματα μολύβδου μπορούν να καταλήξουν στο κρέας θηραμάτων που καταναλώνεται από τον άνθρωπο, ενώ έγκυοι και παιδιά εκτίθενται σε κίνδυνο. Παράλληλα, περισσότερα από ένα εκατομμύριο πουλιά πεθαίνουν ετησίως στην Ευρώπη από δηλητηρίαση από μόλυβδο.

Ακόμη και στο σημερινό πλαίσιο, ένας ισχυρός περιορισμός, ιδίως για τα μολύβδινα σκάγια στο κυνήγι, θα μπορούσε να αποτρέψει τη διάθεση άνω των 27.000 τόνων μολύβδου στο περιβάλλον της ΕΕ κάθε χρόνο, να μειώσει σημαντικά την έκθεση κυνηγών και καταναλωτών κρέατος θηραμάτων, συμπεριλαμβανομένων περίπου 1 εκατομμυρίου παιδιών, και να προστατεύσει έως και 135 εκατομμύρια πουλιά που κινδυνεύουν από κατάποση μολύβδινων σκαγιών.

Στην Κύπρο, η ανάγκη για ουσιαστική δράση είναι ήδη εμφανής. Παρότι από τον Φεβρουάριο 2023 ισχύει η απαγόρευση χρήσης μολύβδινων σκαγιών κοντά σε υγροτόπους μέσω Ευρωπαϊκού Κανονισμού που ψηφίστηκε το 2021, η εφαρμογή του παραμένει ανεπαρκής. Αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη όχι μόνο για ενίσχυση της επιτήρησης, αλλά και για ευρύτερα και πιο φιλόδοξα μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους μετάβασης σε μη τοξικές εναλλακτικές επιλογές οι οποίες είναι ήδη διαθέσιμες, όπως σφαιρίδια από χάλυβα.

Δεν υπάρχει πλέον περιθώριο για καθυστερήσεις. Ο περιορισμός του μολύβδου πρέπει να προχωρήσει τώρα, χωρίς περαιτέρω εκπτώσεις. Τα οφέλη είναι σαφή και σημαντικά, τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τη βιοποικιλότητα. Παρά το γεγονός ότι η πρόταση έχει ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά, με σημαντικές παραχωρήσεις προς τη βιομηχανία, δεν πρέπει να υποβαθμιστεί περαιτέρω. Αρκετές χώρες, όπως η Δανία, η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ήδη προχωρήσει σε περιορισμούς, αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν βιώσιμες εναλλακτικές – στη Δανία η απαγόρευση σφαιριδίων από μόλυβδο είναι σε ισχύ από τη δεκαετία του 1990! Δεν υπάρχει πλέον καμία δικαιολογία για καθυστέρηση ή περαιτέρω αποδυνάμωση των μέτρων.

Η ευθύνη πλέον βαραίνει τα κράτη μέλη. Ενόψει της συνεδρίασης της 29ης Απριλίου, καλούνται να στηρίξουν μια ουσιαστική και αποτελεσματική πρόταση που θα βασίζεται στην επιστήμη και θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των πολιτών, χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις ή εκπτώσεις. Το BirdLife Cyprus καλεί την Κυπριακή Κυβέρνηση και το αρμόδιο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων να στηρίξει αυτή την απαγόρευση, δείχνοντας έτσι τον δρόμο και για τα άλλα Κράτη Μέλη.