Μία ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη για τη διατήρηση του Γύπα (Gyps fulvus) στην Κύπρο καταγράφηκε φέτος, καθώς εντοπίστηκαν πέντε αναπαραγωγικά ζευγάρια του είδους, σηματοδοτώντας την πρώτη επιτυχή αναπαραγωγική δραστηριότητα μετά από πέντε χρόνια.

Μέχρι σήμερα έχουν επιβεβαιωθεί τρεις νεοσσοί, ενώ όλες οι φωλιές παρακολουθούνται στενά για την καταγραφή της έκβασής τους. Οι νεοσσοί θα δακτυλιωθούν και θα εξοπλιστούν με πομπούς GPS για την παρακολούθηση των μετακινήσεών τους, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς τους και στην αποτελεσματικότερη προστασία τους μετά την έξοδό τους από τη φωλιά. Ιδιαίτερα σημαντική θα είναι η παρακολούθηση της επιβίωσης τους μετά την έξοδο από τη φωλιά και οι τυχόν παρεμβάσεις μας για τη διασφάλιση αυτής.

Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι τα ζευγάρια φωλιάζουν σε ιστορικές περιοχές αναπαραγωγής του είδους. Ανάμεσα σε αυτές βρίσκεται και μία τοποθεσία που δεν είχε χρησιμοποιηθεί για φωλεοποίηση τα τελευταία 15 χρόνια, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο πληθυσμός αρχίζει σταδιακά να χρησιμοποιεί και πάλι παραδοσιακές περιοχές παρουσίας του στο νησί. Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της προστασίας των ιστορικών περιοχών αναπαραγωγής του είδους, καθώς αυτές μπορούν να επαναποικιστούν καθώς ο πληθυσμός σταδιακά σταθεροποιείται και ανακάμπτει. Η διατήρησή τους απαλλαγμένων από όχληση και άλλες απειλές αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη του Γύπα στην Κύπρο.

Η φετινή αναπαραγωγική δραστηριότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η δραματική συρρίκνωση που υπέστη ο πληθυσμός τα προηγούμενα χρόνια. Τα τελευταία γνωστά αναπαραγόμενα ζευγάρια χάθηκαν μετά από σοβαρά περιστατικά δηλητηρίασης άγριας ζωής που καταγράφηκαν το 2022 και το 2023, πλήττοντας τις προοπτικές επιβίωσης του είδους στην Κύπρο.

Τα φετινά αποτελέσματα αποτελούν ισχυρή ένδειξη της επιτυχίας των δράσεων ενίσχυσης του πληθυσμού που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου LIFE “Ζωή με τους Γύπες”. Τέσσερα από τα πέντε αναπαραγόμενα ζευγάρια περιλαμβάνουν ισπανικά πουλιά που απελευθερώθηκαν στην Κύπρο μέσω του έργου και έχουν πλέον φτάσει σε ηλικία αναπαραγωγικής ωριμότητας.

Ξεχωριστή σημασία έχει το πέμπτο ζευγάρι, το οποίο αποτελείται από το τελευταίο εναπομείναν άτομο Κρητικής προέλευσης και ηλικίας 13 ετών που μεταφέρθηκε στην Κύπρο στο πλαίσιο του έργου ΓΥΠΑΣ (2011–2014) και από ένα πουλί που γεννήθηκε στην Κύπρο το 2021. Το ζευγάρι αυτό συνδέει ουσιαστικά τις διαδοχικές προσπάθειες διατήρησης που υλοποιούνται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία για τη διάσωση του είδους.

Η περίοδος αναπαραγωγής του Γύπα, που συνήθως εκτείνεται από τα τέλη του χειμώνα μέχρι το καλοκαίρι, είναι η πιο ευαίσθητη περίοδος για το είδος. Η ανθρώπινη παρουσία ή παρεμβατικές δραστηριότητες κοντά σε ενεργές φωλιές, όπως η αναρρίχηση, οι πτήσεις ελικοπτέρων, η προσέγγιση για αναψυχή ή άλλες πηγές εναέριας και ηχητικής όχλησης, μπορούν να αναγκάσουν τα ενήλικα πουλιά να εγκαταλείψουν προσωρινά ή ακόμη και οριστικά τη φωλιά.

Για την προστασία δύο φωλιών που εντοπίστηκαν εντός των Βρετανικών Βάσεων, λήφθηκαν πρόσθετα μέτρα για τον περιορισμό της ανθρώπινης όχλησης κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου. Σε συνεργασία με τη Διοίκηση των Βρετανικών Βάσεων (SBAA), την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας και το BirdLife Cyprus, καθορίστηκαν ζώνες προστασίας γύρω από τις φωλιές, οι οποίες θα παραμείνουν σε ισχύ καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου. Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε προληπτικά, με στόχο την ελαχιστοποίηση του κινδύνου όχλησης των πουλιών και τη διασφάλιση της επιτυχούς αναπαραγωγής τους.

Παρόλο που η φετινή αναπαραγωγική επιτυχία αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο, ο Γύπας εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στα πλέον απειλούμενα είδη πουλιών της Κύπρου. Η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων και η ηλεκτροπληξία σε υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθούν να αποτελούν τις σοβαρότερές απειλές για την επιβίωσή του, ενώ η προστασία των περιοχών φωλεοποίησης και η διατήρηση κατάλληλων ενδιαιτημάτων παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη του πληθυσμού.

Η καταγραφή πέντε αναπαραγόμενων ζευγαριών και η επιβεβαίωση τριών νεοσσών αποδεικνύουν ότι οι συντονισμένες και μακροχρόνιες προσπάθειες διατήρησης μπορούν να αποδώσουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Μετά από χρόνια αβεβαιότητας, η φετινή χρονιά προσφέρει έναν βάσιμο λόγο αισιοδοξίας για το μέλλον του Γύπα στην Κύπρο.