Η νέα έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας επιβεβαιώνει με στοιχεία όσα περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν και καταγγέλλουν εδώ και χρόνια: παραβιάσεις περιβαλλοντικών όρων, ανεπαρκής εποπτεία και σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό, την περιβαλλοντική αξιολόγηση, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των έργων στον Ακάμα.  

Η πολυσέλιδη Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα δεν αποκαλύπτει, δυστυχώς, μια άγνωστη μέχρι σήμερα πραγματικότητα. Επιβεβαιώνει και αποτυπώνει όμως με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, μέσα από στοιχεία και συγκεκριμένα γεγονότα, τα διαχρονικά προβλήματα που υπονομεύουν την προστασία μιας από τις σημαντικότερες φυσικές περιοχές της Κύπρου. 

Για το BirdLife Cyprus, ο Ακάμας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των αδυναμιών του συστήματος περιβαλλοντικής προστασίας στην Κύπρο: ελλιπές θεσμικό πλαίσιο, προβληματικές διαδικασίες περιβαλλοντικής αξιολόγησης, ανεπαρκής ενσωμάτωση και παρακολούθηση περιβαλλοντικών όρων, ανοχή σε παράνομες επεμβάσεις και δραστηριότητες, έλλειψη συντονισμού μεταξύ αρμόδιων υπηρεσιών και, τελικά, αδυναμία έγκαιρης πρόληψης της περιβαλλοντικής ζημιάς. 

Η ίδια η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει ότι νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι δεν ενσωματώθηκαν επαρκώς στα κατασκευαστικά σχέδια, ενώ εντοπίστηκαν αποκλίσεις τόσο των σχεδίων από τους περιβαλλοντικούς όρους όσο και των ίδιων των έργων από τα εγκεκριμένα κατασκευαστικά έργα, μεταξύ άλλων, στα βάθη εκσκαφών, στα πλάτη των δρόμων και στα υδραυλικά έργα π.χ. γεφύρια. Παράλληλα, καταγράφονται σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα εποπτείας και παρακολούθησης, αφού οι αρμόδιες αρχές δεν εντόπισαν έγκαιρα τις αποκλίσεις ούτε έλαβαν εγκαίρως διορθωτικά μέτρα.  

Οι διαπιστώσεις αυτές δικαιώνουν για ακόμη μία φορά τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες ήδη από τον Οκτώβριο του 2023 είχαν καταγγείλει σοβαρές αποκλίσεις από τους εγκεκριμένους, νομικά δεσμευτικούς και ουσιώδεις περιβαλλοντικούς όρους. Οι καταγγελίες και η δημόσια πίεση που ακολούθησε συνέβαλαν στην αναστολή των εργασιών τον Δεκέμβριο του 2023. 

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι, παρά την παρέλευση σχεδόν τριών ετών, βασικά ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν ανοικτά. Αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου για επαναξιολόγηση των έργων δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί παρά τις δεσμεύσεις του Κράτους για ολοκλήρωση της επαναξιολόγησης μέχρι τον Ιούνιο 2024, ενώ από τους 19 συμπληρωματικούς περιβαλλοντικούς όρους που τέθηκαν μετά την αναστολή των εργασιών, η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει ότι οι 17 δεν έχουν εκπληρωθεί πλήρως. Για τους υπόλοιπους δύο όρους που αφορούν υπερεκσκαφές, η ίδια η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση που δημιουργήθηκε δεν μπορεί πλέον να ανατραπεί.  

Ένα θεμελιώδες ζήτημα, όπως ακριβώς το έθεσε η ίδια Ελεγκτική Υπηρεσία, είναι ότι η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα διενεργήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως θεσπιστεί, μέσω έκδοσης των αναγκαίων Διαταγμάτων, στόχοι διατήρησης για την περιοχή Natura 2000. Η Έκθεση επισημαίνει, στη βάση και της πρόσφατης νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ιρλανδίας (C-27/25 & C-356/25), ότι η προηγούμενη θέσπιση στόχων διατήρησης αποτελεί προϋπόθεση για τη εκπόνηση έγκυρης και επαρκούς Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης σύμφωνα με το άρθρο 6(3) της Οδηγίας για τους Οικοτόπους. Συνεπώς οι αρμόδιες αρχές δεν πρέπει να αξιολογούν και να αδειοδοτούν έργα και δραστηριότητες σε προστατευόμενες περιοχές όταν δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι διατήρησης στους οποίους να βασίζεται μια πλήρης και επαρκής αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.  

Την ίδια ώρα, παράνομες δραστηριότητες και επεμβάσεις στην ευρύτερη περιοχή εξακολουθούν να υφίστανται, ενώ ακόμη και σήμερα ο κίνδυνος επανάληψης των προηγούμενων λαθών είναι ορατός. Χαρακτηριστικό είναι το ζήτημα του δρόμου Λουτρά Αφροδίτης – Φοντάνα Αμορόζα, όπου η ουσιαστική ρύθμιση και ο έλεγχος της πρόσβασης θα πρέπει να προηγούνται οποιωνδήποτε έργων βελτίωσης του δρόμου, μια βασική προϋπόθεση και πρόνοια του σχεδιασμού του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα.  

Η εικόνα που προκύπτει αναδεικνύει μια πολύ ευρύτερη αποτυχία του κράτους και των μηχανισμών του να προστατεύσουν αποτελεσματικά τον Ακάμα, να συντονιστούν μεταξύ τους οι αρμόδιες αρχές, να διασφαλίσουν την εφαρμογή και τη συμμόρφωση των περιβαλλοντικών όρων, να αποδώσουν ευθύνες όταν αυτοί παραβιάζονται και, κυρίως, να μαθαίνουμε από τα λάθη ώστε αυτά να μην επαναλαμβάνονται. 

Η πρόθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας να διαβιβάσει την Έκθεση στον Γενικό Εισαγγελέα, προκειμένου να αποφασίσει κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων, υπογραμμίζει τη σοβαρότητα των ευρημάτων. Αυτό που απαιτείται τώρα δεν είναι ακόμη ένας κύκλος εξαγγελιών και διορθώσεων εκ των υστέρων, αλλά συγκεκριμένες ενέργειες, με σαφή χρονοδιαγράμματα, διαφάνεια και λογοδοσία. 

Το BirdLife Cyprus καλεί την Κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα στην πλήρη εφαρμογή των συστάσεων της Ελεγκτικής Υπηρεσίας συμπεριλαμβανομένης 

• της ουσιαστικής αντιμετώπισης των παράνομων δραστηριοτήτων στην περιοχή, 

• της θεσμοθέτησης των αναγκαίων στόχων και μέτρων διατήρησης για την περιοχή του Ακάμα μέσω της έκδοσης Διαταγμάτων προστασίας, και 

• της  επαναξιολόγησης των έργων που προβλέπονται στο Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης Ακάμα, με γνώμονα και την πρόσφατη απόφαση του Δικαστήριο της ΕΕ κατά της Ιρλανδίας.