Οι ορνιθολόγοι είναι, από πολλές απόψεις, απλοί άνθρωποι. Δώστε τους ένα ζευγάρι κιάλια και ένα τοπίο γεμάτο ζωή, και είναι ευχαριστημένοι. Γιατί λοιπόν ένας άνθρωπος που ασχολείται με την προστασία των πουλιών να στραφεί στην ψυχολογία;
Για τους ερευνητές που μελετούν το ανθρωποπούλλι (Tyto alba, η απάντηση δεν βρίσκεται στο ίδιο το πουλί, αλλά στους ανθρώπους.
Μια φυσική λύση, όχι πάντα ευπρόσδεκτη
Στην Κύπρο, όπως και αλλού, το ανθρωποπούλλι είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς φυσικούς ρυθμιστές των τρωκτικών. Μια οικογένεια μπορεί να καταναλώσει περίπου 6.000 τρωκτικά τον χρόνο, προσφέροντας στους γεωργούς μια ισχυρή, δωρεάν και φιλική προς το περιβάλλον εναλλακτική λύση στα τρωκτικοκτόνα.
Αυτή η οικολογική υπηρεσία βρίσκεται στον πυρήνα του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη μείωση των τρωκτικοκτόνων μέσω της χρήσης του ανθρωποπουλλιού, το οποίο ξεκίνησε να παίρνει σάρκα και οστά το 2018. Το Σχέδιο, που από το 2021 χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, φέρνει κοντά σχετικούς φορείς, όπως το Τμήμα Δασών, το Τμήμα Γεωργίας, την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, το BirdLife Cyprus και το Bird Focus.
Οι στόχοι του είναι τόσο πρακτικοί όσο και φιλόδοξοι: χαρτογράφηση και τοποθέτηση τεχνητών φωλιών, μελέτη της οικολογίας του ανθρωποπουλλιού και ενημέρωση των αγροτικών κοινοτήτων για τα οφέλη της βιολογικής καταπολέμησης των τρωκτικών.
Τα αποτελέσματα είναι ήδη εντυπωσιακά. Από το 2021, η χρήση τρωκτικοκτόνων στην Κύπρο έχει μειωθεί κατά 52%. Σε ορισμένες κοινότητες, όπως το Παλαιομέτοχο, τα Καμπιά, το Καμπί του Φαρμακά και το Μάμμαρι, η αλλαγή ήταν τόσο επιτυχής ώστε η χρήση τρωκτικοκτόνων έχει πλήρως καταργηθεί.
Κι όμως, η προστασία της φύσης δεν αφορά μόνο την παροχή λύσεων, αλλά και το κατά πόσο οι άνθρωποι τις αποδέχονται.
Ο ρόλος της ψυχολογίας
Σε πολλά μέρη του κόσμου, το ανθρωποπούλλι συνδέεται με τον θάνατο, την κακοτυχία ή τη μαγεία. Αυτές οι αντιλήψεις δεν βασίζονται σε στοιχεία, αλλά είναι ισχυρές. Η αθόρυβη πτήση του, οι νυχτερινές του συνήθειες, οι ασυνήθιστοι ήχοι του και η εντυπωσιακή του εμφάνιση μπορούν εύκολα να προκαλέσουν φόβο.
Έρευνα υπό την καθοδήγηση του βιολόγου Alexandre Roulin, της ψυχολόγου Christine Mohr και του Maël Theubet από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης στην Ελβετία εξετάζει ακριβώς αυτό: γιατί οι άνθρωποι έχουν τέτοιες πεποιθήσεις και πώς αυτές μπορούν να αλλάξουν. Η παγκόσμια έρευνά τους, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 20.000 άτομα σε περισσότερες από 100 χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου, και η οποία μεταφράστηκε σε πάνω από 40 γλώσσες, διερευνά τις αντιλήψεις για τις κουκουβάγιες.
Το κύριο συμπέρασμα της ψυχολογίας είναι απλό αλλά σημαντικό: τα γεγονότα από μόνα τους σπάνια αλλάζουν απόψεις.
Όταν οι πεποιθήσεις συνδέονται με φόβο ή πολιτισμικά αφηγήματα, η άμεση αμφισβήτησή τους μπορεί ακόμη και να τις ενισχύσει. Αντίθετα, η αλλαγή έρχεται όταν οι άνθρωποι αποκτούν νέες εμπειρίες και εναλλακτικούς τρόπους κατανόησης.
Τι πιστεύουν οι άνθρωποι στην Κύπρο
Τα αποτελέσματα από την Κύπρο είναι γενικά ενθαρρυντικά. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες συνδέουν τις κουκουβάγιες με τη σοφία και την εξυπνάδα, απορρίπτοντας σε μεγάλο βαθμό τις συνδέσεις με τον θάνατο, τη μαγεία ή την κακοτυχία. Αυτό τοποθετεί την Κύπρο σε μια σχετικά ευνοϊκή θέση για την προστασία του ανθρωποπουλλιού.
Ωστόσο, οι στάσεις δεν είναι ομοιόμορφα θετικές. Πολλοί δηλώνουν ουδέτερη, παρά έντονα θετική, συναισθηματική σύνδεση με τα πουλιά, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό θεωρεί ότι οι αντιλήψεις έχουν γίνει πιο αρνητικές σε σύγκριση με την εποχή των παππούδων τους. Για τους ανθρώπους της προστασίας της φύσης, αυτό αποτελεί υπενθύμιση ότι η πρόοδος δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
Χτίζοντας πάνω σε ισχυρές βάσεις
Η επιτυχία του Εθνικού Σχεδίου Δράσης δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί όταν η επιστήμη, η πολιτική και οι κοινότητες συνεργάζονται. Η μείωση της χρήσης τρωκτικοκτόνων και η ενεργή συμμετοχή κοινοτήτων αποδεικνύουν ότι το ανθρωποπούλλι δεν είναι μόνο αποδεκτό, αλλά και πολύτιμο.
Παράλληλα, η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη να επενδύσουμε στους ανθρώπους, όχι μόνο στα μέτρα. Η ενίσχυση της συνύπαρξης σημαίνει αντιμετώπιση των φόβων, δημιουργία θετικών εμπειριών με τη φύση και ενδυνάμωση της σχέσης των ανθρώπων με το φυσικό περιβάλλον.
Η Κύπρος έχει μια ισχυρή βάση, αλλά χρειάζεται να συνεχίσουμε να χτίζουμε πάνω σε αυτήν.
Λάβε μέρος στην προσπάθεια
Αν θέλετε να συμβάλετε σε αυτή την έρευνα και να βοηθήσετε τους μελετητές να κατανοήσουν καλύτερα πώς αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι τις κουκουβάγιες σε όλο τον κόσμο, μπορείτε να συμπληρώσετε το σχετικό ερωτηματολόγιο εδώ.
Αν είστε μέλος κάποιας κοινότητας στην Κύπρο και ενδιαφέρεστε να συμμετάσχετε στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη χρήση του ανθρωποπουλλιού στη βιολογική καταπολέμηση των τρωκτικών, θα χαρούμε να επικοινωνήσετε μαζί μας για να μάθετε περισσότερα.
Greek 
English